Street Art Wandeling: Transvaal-, Bonifatius- & Rengersparkwijk

Over: Op deze wandeling ga je in de Transvaal-, Bonifatius- & Rengersparkwijk op zoek naar 27 versierde elektriciteitskastjes, 2 halls of fame en een hele grote muurschildering. Op de kastjes ontdek je beroemde personen, vogels en historische afbeeldingen. Deze wandelroute is ongeveer 4,5 km lang. Bekijk de hele route in onze Highlights op Instagram.

Verkrijgbaar: Je kunt deze routekaart downloaden als PDF versie. De routekaart kost slechts 1,5 euro. Wil je onze gidsen verder steunen in deze lastige tijd, dan is er ook de mogelijkheid voor een extra donatie.

Totaal: € -

Horeca (to-go): Begin de wandeling met een lekker drankje of lunch to-go bij Stek. Onderweg haal je een kopje koffie met wat lekkers bij The Bakery Campus of koop een visje bij Vishandel de Noorderbrug (di-zat). En sluit de wandeling af met een lekker ijsje bij IJssalon la Venezia of warm op met een warm drankje to-go aan de Tuinen bij Bahns & Boba (ma-zat) of op de Nieuwestad bij De Spiegelaar, Roast of Fire Café.

Ontdek ook de verhalen achter de kunstwerken door hieronder op de titels te klikken. Onze gidsen Henk, Charlotte en Christina hebben bij (bijna) elk kastje een verhaal geschreven. De verhalen vertellen iets over de geschiedenis van de wijk of de naam van de straat.

Hier op de hoek van de Noordersingel en de Spanjaardslaan stond in de 19e eeuw een badhuis/zwemschool. Dit was een tijd dat er nog geen riolering of waterzuivering was. Het zwemwater was wel gescheiden van het grachtenwater, maar helemaal fris was het niet. Daarom kreeg het zwembad al snel de bijnaam ‘de inktpot‘. Omdat zwemmers ook regelmatig een rat tegenkwamen in het zwemwater werd het ook wel ‘het rattennest’ genoemd. Het zwembad sloot in 1912 vanwege terugnemende belangstelling.

Locatie: t.h.v. Noordersingel 100
Kunstenaar: Roy Schreuder

Dit kastje is een samenwerking tussen Klaas Lageweg en Roy Schreuder. De oranje achterkant is door Roy Schreuder gedaan met behulp van een sjabloon en het zwart witte gedeelte is van Klaas Lageweg en dat is met de hand gemaakt.
Achter het kastje zie je het voormalige Diakonessenziekenhuis dat in 1894 werd gebouwd. Het gebouw is een ontwerp van de architect W.C. de Groot. In 1987 werd het ziekenhuis gesloten en is het gebouw volledig gerenoveerd. Alleen de buitenmuren zijn nog origineel en wat zullen deze muren een boel bijzondere dingen hebben gezien. Zo werden in de Tweede Wereldoorlog verzetsmensen verborgen op de afdeling voor besmettelijke ziektes. En in 1953 werd er een Siamese tweeling succesvol van elkaar gescheiden.

Locatie: t.h.v Noordersingel 88
Kunstenaar: Roy Schreuder & Klaas Lageweg

Op dit kastje van Roy Schreuder zie je een afbeelding van Karst Leemburg. Hij won in 1929 de Elfstedentocht en is daarmee de eerste en enige Leeuwarder die dat voor elkaar kreeg. De finish lag in die jaren tussen de Noordersingel en de Prinsentuin. Na 1956 verhuisde de finish naar de Grote Wielen/Bonkevaart.
Leemburg won de tocht ondanks dat hij onderweg bij zijn oom een kopje koffie is gaan drinken. Op dat moment lag hij achter en zag het er niet meer naar uit dat hij zou gaan winnen. Toen hij verder schaatste bleek hij ineens koploper te zijn. Dit kwam doordat de kopgroep een verkeerde afslag had genomen. Leemburg schaatste door en won! Maar hij verloor ook iets. Zijn grote teen was namelijk afgevroren. 
Toen hij een aantal jaren later door de Telegraaf werd gevraagd of hij nog fit genoeg was om de tocht te schaatsen zei hij dat hij zijn teen zo in zijn nek kon leggen….Die stond namelijk op sterk water in de vensterbank.

Locatie: Op de hoek Singelstraat 1 & Herman Costerstraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

De Transvaalwijk is rond 1900 aangelegd en vernoemd naar een staat in Zuid-Afrika die door de Boeren werd geregeerd. Dit waren afstammelingen van Nederlandstalige kolonisten uit de regio rond Kaapstad. In de 2e helft van de 19e eeuw vochten ze twee keer een oorlog tegen het grote Britse koloniale rijk. Uiteindelijk verloren ze de Tweede Boerenoorlog en werd Transvaal een onderdeel van het Britse Rijk. Omdat de Boeren een soort van Nederlands spraken (Afrikaans) en ze als underdog tegen onze traditionele vijand Groot Brittannië vochten, konden de Boeren op veel sympathie uit Nederland rekenen. Vandaar dat alle straten in deze wijk naar gebieden of generaals uit de Boerenoorlog zijn vernoemd.
Het plein waar we nu op staan heette oorspronkelijk Pretoriaplein, maar werd in 1991 omgedoopt tot Nelson Mandelaplein. Mandela was tijdens zijn gevangenschap op Robbeneiland het symbool voor de strijd tegen apartheid. Hij is een van weinige mensen die tijdens zijn leven een straat naar zich vernoemd heeft gekregen in Leeuwarden.

Locatie: t.h.v. Nelson Mandelaplein
Kunstenaar: Roy Schreuder

Op dit kastje zie je het beeldmerk/logo van ’t Túntsje. Dit voormalige onkruidveldje achter het kastje is door wijkbewoners omgetoverd tot een snoep-, speel- en ontdekmoestuin voor de wijk. Het ontwerp van dit beeld is van Sonja Reus en Roy Schreuder heeft het op het kastje gezet.

Locatie: Op de hoek Transvaalstraat & Spanjaardslaan
Kunstenaar: Roy Schreuder

….

Locatie: Op de hoek Spanjaardslaan & Leeuwerikstraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

In de Lijsterstraat heeft Roy Schreuder een Lijster afgebeeld. De familie van de lijster kent veel verschillende soorten. De Merel hoort daar bijvoorbeeld ook bij. Op het kastje zien we waarschijnlijk een zanglijster. Een slimme vogel die stenen, tegels en takken gebruikt om slakkenhuizen open te maken en zo aan het vlees te komen.

Locatie: t.h.v. Lijsterstraat 51
Kunstenaar: Roy Schreuder

Deze imitatie Mondriaan is gemaakt door Henk de Vries. De bewoner van het achterliggende huis en tevens schrijver van het boekje kunst kastjes kuier. Dit boekje kwam in 2006 uit en beschreef de verhalen van de eerste 20 kastjes uit de MTV wijk. Inmiddels zijn er al bijna 3x zoveel kastjes beschilderd in de mtv wijk!

Locatie: Lijsterstraat 63
Kunstenaar: Henk de Vries

De blauwe reiger was vroeger een schuwe vogel, maar inmiddels kun je hem overal zien. Reigers eten vooral uit de sloot (bijvoorbeeld vissen en kikkers) maar ze eten ook kleine zoogdieren en grote insecten. In de winter trekken reigers naar het zuiden. Vanuit Nederland gaan ze naar Frankrijk of Afrika en vanuit Scandinavië naar Nederland. Maar er zijn ook steeds meer reigers die gewoon in Nederland blijven in de winter. Je ziet ze soms in groepen op een weiland staan. Ze wachten dan tot het weer warmer wordt want ze kunnen absoluut niet tegen vorst.

Locatie: Op de hoek Valkstraat en Jelsumerstraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

De man op deze foto heeft in tegenstelling tot de afbeeldingen op de meeste andere kastjes, niets met deze omgeving te maken. Roy Schreuder fotografeerde deze Deense visser in 2013. Omdat hij zo’n sprekende kop heeft, vond Roy het mooi genoeg om er een sjabloon van te maken voor dit kastje.

Locatie: Jelsumerstraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

Op dit kastje staat een afbeelding van Willy Suskind. Het is gemaakt door Klaas Lageweg en Roy Schreuder. Suskind was een geliefde leraar Duits op de MTS in Leeuwarden en hij woonde hier op de Spechtstraat 9. Hij was ook Joods en in 1940 vreesde hij de aankomende oorlog. Hij vertelde zijn leerlingen dat hij en zijn gezin zelfmoord zouden plegen als Nederland bezet zou worden door Nazi Duitsland. Hij vreesde dat de Nazi’s zijn gehandicapte zoon voor medische experimenten zouden gebruiken. Op 11 mei 1940, één dag na de Duitse inval, werden de lichamen van het gezin aangetroffen. Ze hadden zelfmoord gepleegd.

Locatie: Op de hoek Spechtstraat en Valkstraat
Kunstenaar: Roy Schreuder & Klaas Lageweg

De Leeuwerik op dit kastje is waarschijnlijk een kuifleeuwerik. En die is in ons land helaas verdwenen als broedvogel en dat komt mede door onze dwang om alles overal op te ruimen. Ze houden namelijk van ruige verwilderde stukken en kwamen voorheen voor op allerlei bouwterreinen en industrie gebieden. Ze zingen in tegenstelling tot hun familie lid de veldleeuwerik gewoon vanaf de grond en zijn ook niet schuw. Maar voor hun enigszins melodramatische zang moet je tegenwoordig naar Zuid-Europa.

Locatie: Leeuwerikstraat 32
Kunstenaar: Roy Schreuder

Op dit kastje zie je een aantal zusters uit het Bonifatius Hospitaal. ‘Het is eigenlijk een fragment uit een groepsfoto. De meeste nonnen zagen er wat mannelijk uit, deze waren het meest vrouwelijk‘ aldus Klaas Lageweg met een grijns. Nadat het kastje door vandalisme was vernield heeft Roy Schreuder de afbeelding opnieuw aangebracht en zie je ook nog een extra zuster. Op de originele foto die in 1965 is gemaakt stonden nog meer zusters.

De wijk achter het kastje heet Bonifatiuspark en is vernoemd naar het voormalige Bonifatius Hospitaal. Oorspronkelijk zat dit ziekenhuis naast de Bonifatius kerk, zo kwam het dus ook aan zijn naam. In 1935 verhuisde het naar dit gebied. De meeste Leeuwarders noemden het Bonnehos. In 2004 is het oude ziekenhuis gesloten. Het is inmiddels gesloopt en het heeft plaatsgemaakt voor nieuwbouw.

Locatie: Valkstraat t.h.v. Leeuwerikplein
Kunstenaar: Roy Schreuder

Mr. P.J. Troelstra, de voorman van de SDAP en de naamgever van deze straat is in juli 2021 door Roy Schreuder op dit kastje gezet. Deze straat heette voorheen Stienserweg, maar na het overleiden van Troelstra is de straat in 1930 hernoemd. Troelstra is geboren in Leeuwarden en opgegroeid in Stiens. Hij was voor de Tweede wereldoorlog de belangrijkste Nederlandse socialistische politicus. In 1917 riep hij na revoluties in Rusland, Duitsland en Hongarije ook de communistische revolutie uit in Nederland. Maar daar bleek Nederland niet op zitten te wachten. Door deze ‘vergissing van Troelstra’ verloor hij aan invloed en aanzien. Troelstra was ook dichter. Zijn vrouw, Nienke van Hichtum, schreef ook. Ze is vooral bekend van Afke’s Tiental.

Locatie: Meester P.J. Troelstraweg 96
Kunstenaar: Roy Schreuder

De Mus die je hier ziet is een vernieuwde versie van het kastje dat eerder door vandalisme is vernield. Om precies te zijn is hier een Ringmus (Passer montanus) afgebeeld. Je herkent hem aan de donkere vlek op zijn wang. De huismus (Passer domesticus) heeft dat niet. Beide soorten leven in hele gezellige koloniën. Als je eentje bij jou in de buurt of in de wijk hebt, is er altijd wel iets waarnaar je kan kijken! Tot in het korte verleden waren mussen vogels die ver verspreid en in grote aantallen te vinden waren. Vandaag staan de zowel de ringmus als ook de huismus op de rode lijst!

Locatie: Meester P.J. Troelstraweg 100
Kunstenaar: Roy Schreuder

Dit is Zuster Desiree uit het Bonifatius Hospitaal, ze is door Klaas Lageweg vastgelegd op dit kastje. Het Bonifatius Hospitaal was één van de drie ziekenhuizen in Leeuwarden. In de jaren tachtig fuseerden ze en gingen ze langzaam samen in een nieuw ziekenhuis in het zuiden van de stad. In 2004 werd het Bonifatius Hospitaal gesloten. In dat jaar is ook de foto gemaakt die Klaas Lageweg heeft nageschilderd op dit kastje. Het werd gemaakt toen Zuster Desiree bij de ingang van het ziekenhuis de laatste baby uit het ziekenhuis zag vertrekken.

Locatie: Humilitasstraat 40
Kunstenaar: Klaas Lageweg

Op dit kastje zie je de opening van het helikopter landingsveld op het terrein van het Sint Bonifatius Hospitaal dat hier vroeger zat. Het was bedoeld om patiënten van de Waddeneilanden op een snelle manier naar het Ziekenhuis te brengen. De originele foto is in juli 1964 gemaakt.

Locatie: Hoek Liobastraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

Op dit kastje heeft Roy Schreuder ons een blik op het verleden gegeven. Op de ene kant zie je een portret van de 24 jarige Sergeant C.M. Schalke uit Katwijk aan Zee. In 1958 kreeg zijn Gloster Meteor straaljager op 5000 meter hoogte last van een storing. Beide motoren hielden er mee op. Eenmaal afgedaald tot 800 meter gebruikte hij zijn schietstoel en landde veilig in Hallum. Zijn straaljager vloog onbestuurd door in de richting van Leeuwarden en stortte hier in de buurt van dit kastje neer met een harde knal. Gelukkig was dit toen nog gewoon een weiland en raakte er niemand gewond.

Aan de andere kant van het kastje zie je een foto uit 1965 met de boerderij die hier aan het einde van de Jelsumerstraat en op de hoek van de Dammelaan stond. Waar nu het zwembad ‘de Blauwe Golf’ staat.

Locatie: t.h.v. Jelsumerstraat 12
Kunstenaar: Roy Schreuder

Het tunneltje op het Rengerspad, onder de Dammelaan, is een Hall of Fame, dit is één van de plekken in Leeuwarden waar je legaal graffiti mag schrijven. Hierdoor zie je hier regelmatig wat nieuws en misschien iets anders dan op onze foto. De ongeschreven regel die hier geldt, is dat jouw werk wel toffer moet zijn, dan het werk waar jij overheen gaat. 

Locatie: Rengerspad, tunnel onder de Dammelaan
Kunstenaar: verschillende

Roy Schreuder heeft hier een uil afgebeeld. De ransuil en de oehoe zijn lastig van elkaar te onderscheiden. Ze hebben allebei lange oor pluimen. Alleen is de oehoe wel 2 keer groter dan een ransuil. Ook in broedparen onderscheiden ze zich. Jaarlijks zijn er veel meer broedparen van de Ransuil. Tussen 2015 en 2018 waren er zo’n 2600. Van de oehoe waren er in 2020 slechts 20 broedparen.

Locatie: t.h.v. Ubbo Emmiuslaan 245
Kunstenaar: Roy Schreuder

Voordat je op de Dokkumertrekweg rechtsaf slaat richting nr 18, kun je ook nog even naar links gaan. Het tunneltje op het Dokkumertrekweg, onder de Dammelaan, is een Hall of Fame, dit is één van de plekken in Leeuwarden waar je legaal graffiti mag schrijven. Hierdoor zie je hier regelmatig wat nieuws en misschien iets anders dan op onze foto. De ongeschreven regel die hier geldt, is dat jouw werk wel toffer moet zijn, dan het werk waar jij overheen gaat. 

Locatie: Dokkumertrekweg, tunnel onder Dammelaan
Kunstenaar: verschillende

Op dit kastje zie je een foto van de Melkboot in Snakkerburen, een dorpje verderop aan de rivier de Dokkumer Ee. De melk werd bij boeren opgehaald en door de melkvaarder over de Dokkumer Ee naar de stad vervoerd.

Locatie: t.h.v. Dokkumertrekweg 18
Kunstenaar: Roy Schreuder

Deze buurt werd vroeger het ijsbaankwartier genoemd. In 1886 kocht de ‘Vereniging de IJsclub’ naast dit kastje een stuk land om een ijsbaan aan te leggen omdat het steeds minder vaak mogelijk was om op de grachten schaatswedstrijden te houden. In de zomer werd de ijsbaan gebruikt voor atletiek, badminton, voetbal en vanaf 1959 huurde de vvv het zelfs om er een camping te runnen. Omdat de ijsbaan wat lager lag, bleek het niet de ideale plek om je tent neer te zetten als het regende. Als er in 1979 een overdekte ijshal in Leeuwarden komt, valt het doek voor de ijsbaan.
Ter nagedachtenis aan de oude ijsbaan heeft Roy Schreuder in 2021 dit kastje voorzien van een afbeelding van drie kinderen die uitrusten bij een koek-en-zopie. De originele foto is in 1925 gemaakt.

Locatie: Dekamastraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

In 1914 bezocht koningin Wilhelmina de Leeuwarder ijsbaan die zich ongeveer op deze plek bevond. Drie jaar later, in 1917, nam ze ook haar dochter Juliana mee naar Leeuwarden. Ze verbleven twee nachten in hun paleis het Stadhouderlijk Hof. Op zondag bezocht Wilhelmina een dienst in de Grote kerk en schaatste de zevenjarige Juliana lekker op de ijsbaan in Leeuwarden. Als eerbetoon aan deze gebeurtenis maakten Klaas Lageweg en Roy Schreuder hier een portret van Juliana.

Locatie: Hoek Dekamastraat & Rengerslaan
Kunstenaar: Klaas Lageweg & Roy Schreuder

De Franse kunstenaar Aero heeft hier in oktober 2021 in opdracht van Writer’s Block een prachtige muurschildering neergezet. De titel van het werk is ‘in the autumn of life’. Het is een ode aan de bewoners van het pand (zorgcentrum de Hofwijck) en aan ouderen in het algemeen.

Locatie: Hoek Rengerslaan & Dekamastraat
Kunstenaar: Aero

Op dit kastje staat een portret van mr. Wilco Julius van Welderen baron Rengers (1835-1916). Naar hem is het naastgelegen Rengerspark vernoemd. In 1902 schonk hij dit stuk land aan de stad om er een wandelgebied aan te leggen en in 1906 werd het park geopend. Rengers is raadslid, wethouder en burgemeester in Leeuwarden geweest. Ook heeft hij in de Eerste en Tweede Kamer gezeten. Daarnaast schreef hij een aantal boeken over de parlementaire geschiedenis. Het kastje is door Klaas Lageweg gemaakt. Inmiddels is die in 2021 vervangen door een nieuwe versie van Roy Schrueder.

Locatie: Hoek Spanjaardslaan
Kunstenaar: Klaas Lageweg

Op dit kastje zie je een foto die door Sjoerd Andringa is gemaakt in 1957. Op de afbeelding zie je jongeren die helpen bij het inrichten van het Jeugdhuis in de Westerstraat, een straatje dat vroeger tegen het Rengerspark lag.

Locatie: Singelstraat 24
Kunstenaar: Roy Schreuder

Op dit kastje zie je de feestelijke onthulling van twee stenen vazen die door de VVV zijn geschonken aan de gemeente voor het Rengerspark in 1922. Het kastje staat op de hoek van De Wetstraat met de Spanjaardlaan. De echte vazen staan nog steeds in het Rengerspark. Als je vanaf de Rengerslaan het park inloopt, loop je er recht op af. De vazen staan op een sokkel en op de vaas kun je offerfeestende dikke naakte mannetjes en guirlandes ontdekken.

Locatie: Hoek Spanjaardslaan en De Wetstraat
Kunstenaar: Roy Schreuder

De buurtvereniging kindervreugd was in 1931 opgericht en organiseerde jaarlijks een kinderfeest. Op dit kastje zie je een afbeelding van het feest op 5 september 1934.

Locatie: De Wetstraat 14
Kunstenaar: Roy Schreuder

Op dit kastje van Roy Schreuder zie je een foto van de vrouwenschaatswedstrijd om de Gouden Bal uit 1954. De winnares was Martha Wieringa en zij was de eerste winnares van de Gouden Bal. De wedstrijd werd hier echter al vele jaren gehouden en werd toen altijd ‘Achter de Gouden Bal’ genoemd. Op de hoek van de Noordersingel en de singelstraat stond namelijk een herberg met de naam ‘De Gouden Bal’. De schaatswedstrijd vond dus plaats achter de Gouden Bal.
Toen de IJsclub in 1886 naar een nieuwe ijsbaan aan de Bleekerstraat verhuisde, werd de Nieuwe Leeuwarder IJsclub opgericht om alleen bij strenge winters, als de Leeuwarder stadsgracht aan de voet van de Oldehove bevroren was, een schaatswedstrijd te houden. In 1947 werd besloten om ook echt voor een gouden bal te schaatsen. 1954 was de eerstvolgende winter dat dit ook echt kon.

Locatie: Op de hoek Bothastraat & Noordersingel
Kunstenaar: Roy Schreuder

Je kunt via de Noordersingel weer naar het beginpunt lopen, maar je kunt ook nog even een ijsje halen bij La Venezia. Je komt dan ook nog 2 extra kastjes tegen. Als je mazzel hebt staat de Noorderbrug even open. Je ziet dan een kunstwerk van Sichtbeerens uit 2018. Sliepende wei betekent ‘al slapende’ in het Fries. Maar als je het letterlijk vertaalt kan het ook ‘slapende weg’ betekenen. En als de brug open is (iepen in het Fries), dan slaapt de weg. Loop door naar de Vijzelstraat.

In de Vijzelstraat kom je gelijk aan het begin aan de rechterkant dit kastje van Roy Schreuder tegen. Op het kastje kun je lezen waarom deze straat heet zoals ze heet. Roy heeft deze afbeelding in juli 2020 geplaatst.

Locatie: vijzelstraat 19
Kunstenaar: Roy Schreuder

Aan de Nieuweburen kun je dit kastje van Roy Schreuder vinden met een afbeelding van Jan van der Henne. Jan van der Henne probeerde samen met zijn pony Piet producten als petroleum, zeep en andere huishoudelijke producten aan de man te brengen. Op het kastje zie je hem door de Nieuweburen lopen in 1962. Het is begin 2021 geplaatst op dit kastje.
Als je de straat uitloopt vindt je op nummer 137 de ijssalon La Venezia. Maar die is in Januari gesloten. Dus loop even door naar de Tuinen bij Bahns & Boba (ma-zat) voor een Bubble tea of een Bahn mi broodje. Of warm op met een warm drankje to-go op de Nieuwestad bij De Spiegelaar, Roast (di-zon) of Fire Café.

Locatie: Nieuweburen 56
Kunstenaar: Roy Schreuder

Nog een Do-it-Yourself route lopen? Klik hier voor de routes die we nog meer gemaakt hebben.

Volg A Guide to Leeuwarden op instagram en bekijk onze rondleidingen in de stories

Volg Roy Schreuder op Instagram

Volg Klaas Lageweg op Instagram

Liever een persoonlijke rondleiding? Dat vinden wij ook leuk! Je kunt altijd een privé tour te boeken. En van dinsdag t/m zondag kun je ook mee op een openbare Free Tour.

Wil je dit initiatief steunen? Deel je foto’s online en tag ons erin en voeg #aguidetoleeuwarden toe aan de beschrijving! Doe een donatie voor je wandeling, deel dit met je vrienden of stuur ons een lief berichtje!